تبلیغات

از درج هرگونه تبلیغات و مطالب هرز معذوریم

در سه دهه اخیر، چالش زیست محیطی از نگرانی‌های بزرگ عمومی به شمار می‌رود

سازمان صنعت و معدن تهران: در سه دهه اخیر، چالش زیست محیطی از نگرانی‌های بزرگ عمومی به شمار می‌رود. همان‌گونه که اطلاعات و دانش افراد در مورد اثرات آسیب‌های زیست محیطی افزایش می‌یابد، فشار بر راه‌هایی که در پیش گرفته شده است بیشتر می‌شود. بیشتر این فشارها صنعت را (به عنوان منبع اصلی آلودگی)، نشانه گرفته است. افراد نیز در حال تغییر الگوهای رفتاری خود هستند و صنایع می‌بایست به نیازهای بی‌پایان مصرف کنندگانی که از محیط زیست اطلاعات زیادی دارند پاسخ دهند. تا این اواخر چالش زیست محیطی در صنایع بیشتر در مرحله حرف بود تا عمل. اگرچه رد نیازهای عمومی برای حفظ محیط زیست از سوی صنایع بسیار دشوارتر است امروزه راهنمایی‌های عملی و کاربردی نادری برای نشان دادن نحوه انجام مراحل وجود دارد.

نیاز کنونی گسترش راه حل‌هایی عملی برای رفع چالش زیست محیطی است. کسب و کارها در مرکز مجادلات زیست محیطی، مشکلات و نیز راه حل‌های آنان قرار دارند. کسب و کارها به وسیله تولید کالاها و خدمات مورد نیاز، نیازهای حیاتی و غیرحیاتی افراد را تأمین می‌کنند. سرمایه‌گذاری و نوآوری در صنعت، رشد اقتصادی را به همراه دارد و از سویی نیاز تقاضا کننده را برطرف می‌نماید، اما در همین راستا به علت مصرف منابع، کسب‌وکارها سهم عمده‌ای در تخریب محیط زیست دارند و می‌بایست راه‌هایی را برای پاسخ به نیاز نسل‌های کنونی و آینده پیدا کنند. به همین خاطر می‌بایست تکنولوژی‌های جدید و روش‌های کارایی برای تولید کالا پیدا شود، اگرچه این راه‌حل تکنولوژیک به خودی خود ناکافی است. شکی نیست که صنعت برای سالیان دراز به صورت کارا پیشرفت داشته و به نوآوری پرداخته است و تعداد بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی به پیشرفت زیادی در عملکرد زیست محیطی خود دست یافته‌اند.

اگرچه تغییرات به سرعت اتفاق می‌افتند و تخریب‌های محیطی غیرقابل بازگشت‌اند. مکانیزم بازار اگر به درستی کنترل شود می‌تواند برای گسترش راه‌حل‌های محافظت از محیط زیست بسیار حیاتی واقع شوند. این راه‌حل به میزان همکاری دولت به عنوان مهیا کننده محرک‌های مالی برای صنعت و مصرف کنندگان در جهت پیشرفت محیط زیست بستگی دارد. تا به امروز صنعت به دنبال کسب سود بوده است، سودی که برای رشد اقتصادی بسیار حیاتی است. اکنون می‌بایست نیازهای دیگری چون توسعه محیط زیست را به استراتژی‌های بنیادین خود اضافه نماید. بیشتر این استراتژی‌ها مربوط به اجرای تغییراتی در فرهنگ واحد برای پیشرفت محیط زیست است. شکی نیست که در ابتدای راه تغییر دیدگاه جامعه و صنعت برای پاسخ به نیاز محیط زیست قرار داریم. در جامعه چند حزبی که اکنون در آن زندگی می‌کنیم مجموعه‌هایی از فشارها بر کسب و کارها اعمال می‌شوند تا بتواند آن‌ها را متقاعد سازند تا به چالش زیست محیطی توجه نمایند. صنعت در حال گسترش روش‌ها و تکنیک‌های جدیدی است که اقتصاد را به سوی ثبات پیش ببرد. رشد سریع آگاهی عموم در مورد محیط زیست در سال‌های اخیر فشاری را بر صنایع وارد می‌کند. این فشارها به سمت آگاهی افراد به عنوان مصرف‌کننده، کارفرما، مخترع، رأی دهنده، همسایه و شهروند شکل‌های متفاوتی به خود می‌گیرد. مصرف کنندگان سهم عمده‌ای در پیشرفت‌های زیست محیطی ایفا می‌کنند و این ادعا که صنایع تلاشی موازی با آن‌ها انجام نمی‌دهند ایده‌ای اشتباه است. اگرچه با افزایش بی‌تفاوتی عموم برای تغییر سطح مصرف که اکنون شاهد آن هستیم، صنایع و دولت‌ها می‌بایست به گونه‌ایی عمل کنند که پاسخی عملی برای این تغییر باشند. در دنیای پیشرفته راه و روش دولت‌ها در برابر افزایش نگرانی‌های زیست محیطی گسترش سیاست‌هایی برای محافظت از محیط زیست بوده است. این سیاست‌ها و قوانین وابسته به آن هزینه‌های جدیدی اعمال کرده و فرصت‌های جدیدی نیز برای صنایع به وجود می‌آورند.

بقا در بازار و رسیدن به موفقیت، به توانایی شرکت‌ها در انعطاف‌پذیری و پاسخ به فشارهای جدید وارده بر آن‌ها بستگی دارد. صنایع پیش از آنکه به عنوان مسبب مشکلات زیست محیطی دیده شوند می‌باید راه‌حل‌هایی برای مشکلات داشته باشند. دسترسی به این هدف نیازمند یافتن ایده‌های توسعه محیط زیستی و دستیابی به ابزارهای مدیریت است تا تغییرات مطلوب حاصل شود. کسب و کارهای انفرادی معمولاً با مجموعه شرایط بازارهای رقابتی مواجه می‌شوند که همواره حیات آن‌ها را تهدید می‌نماید. در بسیاری از موارد نیاز به عملکرد پیشرفته زیست محیطی نیز به این تهدیدها اضافه می‌شود. اکنون واضح است که تقاضاهای وارد بر صنایع در جهت رعایت عملکردهای زیست محیطی رو به افزایش است. شرکت‌هایی که به این چالش پاسخ مثبت داده‌اند خود را پیشرو و جلودار صنایع دانسته، محصولات جدیدی را در بازارهای جدید گسترش داده و نسبت به سایر رقبا پیشی می‌گیرند. توجه به عملکردهای زیست محیطی نه تنها از لحاظ اخلاقی درست است بلکه کاربردی تجاری نیز خواهد داشت. آنچه که انتظار می‌رود این است که تغییرات برای صنعت یک شبه اتفاق نمی‌افتد بلکه باید منتظر تلاشی تدریجی و مداوم برای حصول به پیشرفت عملکرد محیطی زیستی باشیم و در طی زمان اقتصاد جهانی را به سمت الگویی پایدار در تولید پیش ببریم.

جدول شماره (۱)، ۱۰ مورد از دوام‌پذیرترین شرکت‌های جهان در حوزه‌های مختلف را برای سال ۲۰۱۷ معرفی کرده است. از جمله اصلی‌ترین دلیل انتخاب شرکت‌های مذکور تأثیر فعالیت آن شرکت بر محیط زیست بوده است. چنانچه ملاحظه می‌شود، شرکت‌هایی که در این جدول معرفی شده‌اند در بخش‌های مختلفی از جمله صنعت، خدمات مالی، فناوری اطلاعات، خدمات سلامت و … فعالیت می‌نمایند.

جدول ۱: برترین شرکت‌های دوام پذیر سال ۲۰۱۷
چالش زیست محیطی

چالش‌های مدیریت محیط زیست

چند عامل مهم که به‌صورت هم‌زمان برای ترغیب صنعت به رویارویی با چالش‌های زیست‌محیطی کمک می‌کند را در ادامه مورد بحث قرار داده‌ایم.

orangeکارایی زیست محیطی

شرکت‌ها اغلب با حداقل کردن هزینه عملکرد خود به رشد دست می‌یابند. این امر رابطه‌ایی تنگاتنگ با استفاده بهینه از منبع اولیه دارد. با کاهش توانایی محیط زیست در تهیه مواد خام و قبول مواد زائد هزینه خدمات در این صنایع افزایش می‌یابد؛ بنابراین، استفاده بهینه از مواد خام و کاهش تولید مواد زائد نکاتی کلیدی در تشویق صنایع برای حداقل کردن اثرات مخرب در محیط زیست است. در حالت کلی در رابطه با تولید زباله (محصولات زائد)، شرکت‌ها با قوانین سختی روبرو هستند که این قوانین اثر مدیریت زباله را پررنگ‌تر می‌کند.

زباله‌ها می‌بایست به دید تولید زباله فیزیکی و ضررهای ناملموس‌تر در استفاده از منابع مورد بررسی قرار گیرند. کسب و کارها با فاصله گرفتن از این ضررها عملکرد زیست محیطی خود را ارتقا می‌دهند. در نتیجه بسیاری از شرکت‌ها استراتژی‌هایی برای حداقل کردن زباله در طی چند سال وضع نموده و سود مثبتی در کوتاه مدت در راستای سرمایه‌گذاری در مدیریت زباله دریافت می‌نمایند. در راستای تلاش برای افزایش کارایی عملکرد، بسیاری از شرکت‌ها سیستم‌های مدیریتی منسجمی برای کاهش عدم کارایی و احتمال خطا گسترش داده‌اند. امروزه بیشتر این موارد در حول و حوش ارتقا کیفیت تمرکز دارند.

orangeتاثیر دولت‌ها

بزرگ‌ترین اثر دولت‌ها بر عملکردهای زیست محیطی صنعت از طریق گسترش قانون‌گذاری‌های زیست محیطی است. در دهه‌های اخیر ملاحظات زیست محیطی تبدیل به چارچوب‌های قانونی شده است. در اصل برقراری حقوق مالکیت بر منابع طبیعی منجر به گسترش سیستم قانونی برای حفظ این حقوق شده است. در نتیجه اثر فعالیت‌های صنعتی بر سلامتی نیروی کار و اجتماع اطراف آن منجر به تصویب قوانینی برای محافظت از سلامت عمومی شده است. معیارهایی برای کنترل استفاده از محصولات، روند تولید آن‌ها و تولید زباله‌ای که باعث صدمه به محیط ‌زیست شوند معرفی گردیدند.

اثر قانون‌گذاری زیست‌محیطی بر عملکرد صنعت بسیار عمیق گردیده و در بعضی از وارد سخت شده است. با افزایش فشار بر محیط زیست و کسب آگاهی بیشتر از اثرات تخریب محیط زیست، شدت و اثرات قوانین مصوب حفظ محیط زیست به سمت تکامل پیش می‌رود. از این‌رو صنعت باید به بایدهای قانونی توجه بیشتری نموده و بر اثر فعالیت خود بر محیط زیست نظارت بیشتری داشته باشد. در نتیجه صنعت در تمام مراحل می‌بایست به قانون‌هایی که پیش رو دارد، چه در حال و چه در آینده، توجه بیشتری نشان دهد. با مهیا ساختن پاسخ‌های مناسب به فشارهای قانونی صنایع قادر به کاهش هزینه‌ها و ریسک‌های آینده خواهند بود. در حالی که در کوتاه مدت، بایدهای قانونی باعث افزایش هزینه تولید وارده بر بنگاه‌ها می‌شود، بر عهده آن‌هاست تا با قوانین وضع شده در به‌صرفه‌ترین حالت کنار بیایند. توسعه پاسخ‌های استراتژیک به قوانین هزینه‌ها را به مرور زمان کاهش خواهد داد. موازی با توسعه قانون‌های زیست محیطی، دولت‌ها نیز با استفاده از روزافزون از ابزارهای بازار به هدف زیست محیطی خود دسترسی پیدا می‌کنند. عملکرد در راستای چنین هدفی شامل وضع مالیات بر کالاهای مخرب طبیعت، وضع یارانه بر کالاهای حامی محیط زیست و تهیه اطلاعاتی برای شرکت‌ها و محصولات در راستای عملکرد بهتر زیست محیطی است. هدف ابزارهای بازار هدایت مصرف کنندگان و سایر سهامداران به انتخاب گزینه‌های بهتر زیست محیطی است. از این‌رو دولت‌ها با ترکیب ابزارهای بازاری قانونی، تشویق فعالیت‌های خاص به انجام دادن و ندادن مجموعه‌ای از کارها، به دنبال سرعت بخشیدن به تغییرات ساختارها به سویی هستند که کارایی زیست محیطی را در اقتصاد افزایش دهند.

orangeگسترش اثرات ذینفعان

هر کدام از کسب‌وکارها با تعدادی از ذینفعان در تعامل هستند، ذینفعانی که به عملکرد آن شرکت توجه دارند. به صورت سنتی تمرکز اصلی این گروه به عملکرد مالی یک شرکت بوده است، اما در حال حاضر این تمرکز بر عملکرد زیست محیطی شرکت‌ها نیز رو به افزایش است. محدوده ذینفعانی که تقاضای عملکردی استاندارد دارند در شکل (۱) نشان داده شده است.

چالش زیست محیطی
شکل ۱: فشار ذینفعان و عملکرد زیست محیطی

استراتژی‌های پاسخ به چالش زیست محیطی

با در نظر گرفتن تقاضاهای داخلی و خارجی برای ارتقا عملکردهای زیست محیطی یک شرکت، آن دسته از شرکت‌هایی که به استانداردهای بالاتری از عملکردهای زیست محیطی دست یافته‌اند در چند زمینه سود می‌برند. این زمینه‌ها در شکل (۲) خلاصه شده است. بسیاری از این منافع مستقیماً به کاهش در هزینه مربوط می‌شود. البته این عوامل با اصول حداکثرسازی سود در تناقض نیست. بسیاری از این منافع نشان دهنده وجه اخلاقی کسب و کار است، کسب و کاری که در آن سود تنها انگیزه نیست و توجه و مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط زیست جزئی از آن است.

در راستای حصول به مزیت‌های رقابتی بر مبنای مدیریت زیست محیطی، شرکت‌ها می‌بایست به دنبال گسترش استراتژی‌هایی باشند که عملکرد را به سود تبدیل کند، عملکرد زیست محیطی را توسعه دهد و تقاضای زیست محیطی وارده بر آن‌ها را به سهامداران و دولت‌ها انتقال دهد. با در نظر گرفتن بعد زیست محیطی که دائماً در حال افزایش است، در روند تصمیم‌گیری و استراتژی‌های بنگاه، مدیران می‌توانند به دنبال کاهش هزینه‌ها و یافتن فرصت‌های پیشنهادی از سوی جامعه نگران باشند. این استراتژی می‌بایست فعالانه و صادقانه در نظر گرفته شود. همچنین می‌باید مشوقانه و آموزشی نیز باشد و بیشتر از هر چیزی اخلاقی باشد. رفع مشکل زیست محیطی مهم‌تر از آن است که به عنوان فوایدی کوتاه مدت با آن برخورد شود. قوانین کلی یک چنین استراتژی در «اتاق بازرگانی بین‌المللی برای توسعه پایدار» یافت می‌شود.

چالش زیست محیطی
شکل ۲: ساختار مزیت رقابتی

عناصر کلیدی این استراتژی در قالب شانزده قانون برای مدیریت محیط زیست است. شرکت‌ها به پشتیبانی از این قوانین تشویق می‌شوند:

۱. اولویت‌های یکی شده: به رسمیت شناختن مدیریت زیست محیطی به عنوان یکی از اولویت‌های همگانی و تعیین کننده کلیدی در توسعه پایدار، وضع سیاست‌ها، برنامه‌ها و عملکردهای حامی محیط زیست.

۲. مدیریت یکپارچه: همسان سازی این سیاست‌ها، برنامه‌ها و عملکردها در کسب و کارها به عنوان عنصری بنیادین در مدیریت تمامی عملکردها.

۳. روند پیشرفت: برای ادامه سیاست‌های مشترک، برنامه‌ها و عملکردهای زیست محیطی می‌بایست توسعه تکنیکی، یافته‌های علمی، نیاز مصرف کنندگان و انتظارات جامعه مد نظر گرفته شود و قانون‌های تصویبی در نقطه ابتدا قرار گیرند و برای معیارهای زیست محیطی اجرا شوند.

۴. آموزش نیروی کار: تعلیم و آموزش و ایجاد انگیزه در نیروی کار در راستای انجام فعالیت‌ها بر مبنای مسئولیت‌های زیست محیطی.

۵. تعیین اولویت‌ها: تعیین اثرات زیست محیطی قبل از شروع یک فعالیت جدید و یا پروژه و یا لغو حق نمایندگی یا توقف یک پروژه اقتصادی.

۶. محصولات و خدمات: گسترش و مهیا سازی محصولات و خدماتی که اثرات زیست محیطی زیادی نداشته و در عملکرد خود بی خطر بوده و در استفاده از منابع و انرژی، بازیافت، استفاده مجدد و دفع ضایعات کارایی لازم را دارا باشند.

۷. پیشنهاد به مشتری: پیشنهاد دادن (و در صورت امکان آموزش دادن) مشتریان، توزیع کنندگان و عموم در مورد استفاده ایمن، حمل و نقل، انبار کردن و نظم دادن به محصولات تولید شده و ابلاغ ملاحظات مشابه به سرویس دهی.

۸. امکانات و عملکرد: گسترش، طراحی و اجرای امکانات و فعالیت‌هایی برای استفاده بهینه از انرژی و مواد خام، استفاده پایدار از منابع تجدید پذیر، حداقل سازی اثرات مخرب محیط زیست و تولید زباله و دفع مطمئن و مسئولانه زباله.

۹. تحقیقات: انجام و پشتیبانی پژوهش‌هایی در مورد اثرات زیست محیطی مواد خام، محصولات، روندها، نشت‌های مواد و زباله‌ها به طبیعت با دیدگاه حداقل سازی این اثرات بر محیط زیست.

۱۰. روش‌های پیشگیرانه: تغییر در ساختن، بازاریابی و استفاده از محصولات و خدمات برای انجام فعالیت‌هایی هم‌راستا با یافته‌های تکنیکی و علمی، مهار آسیب‌های جدی و جبران ناپذیر به طبیعت.

۱۱. پیمانکاران و عرضه‌کنندگان: ارتقا در انتخاب روش‌های گفته شده توسط پیمانکاران، نیمی از این راه مهم است. ترغیب و در مواقع مناسب پیشرفت در عملکرد این افراد برای ملحق شدن به روند کنونی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

۱۲. آمادگی برای شرایط اضطراری: آمادگی و گسترش پاسخ‌های مناسب در موقعیت‌های خطر و اورژانسی، در ارتباط بودن با خدمات اضطراری و مسئولین وابسته به آن، جوامع اطراف آن و تشخیص اثرات بالقوه.

۱۳. انتقال تکنولوژی: سهیم بودن در انتقال تکنولوژی و روش‌های مدیریتی در جامعه و صنعت.

۱۴. سهیم بودن در تلاش‌های همگانی: سهیم بودن در گسترش سیاست‌های عمومی و کسب وکارها، برنامه‌ها و محرک‌های آموزشی دولتی و درون دولتی در جهت افزایش آگاهی‌های زیست محیطی.

۱۵. استقبال از نگرانی‌ها: قبول استقبال و گفتگو با نیروی کار، جامعه، شرکت داشتن و پاسخگو بودن به نگرانی‌های خطرات بالقوه و اثرات سو عملکردها، محصولات و زائدات خدمات در سطح بین‌المللی یا داخلی.

۱۶. شکایت‌ها و گزارش‌ها: اندازه‌گیری عملکرد زیست محیطی، انجام بازرسی‌های زیست محیطی و ارزیابی شکایت‌ها در مورد کوتاهی‌های شرکت، فراهم‌سازی اطلاعات مفید دوره‌ای برای هیئت مدیران، سهامداران، نیروی کار و عموم.

منابع:

Crane, A. & Matten, D. (2016). Business ethics: Managing corporate citizenship and sustainability in the age of globalization. Oxford University Press.

Ferrell, O. C., & Fraedrich, J. (2015). Business ethics: Ethical decision making & cases. Nelson Education.

https://www.forbes.com