تبلیغات

از درج هرگونه تبلیغات و مطالب هرز معذوریم

تجربیات موفق صنایع خلاق (بخش اول: کره‌جنوبی، آلمان)

سازمان صنعت و معدن تهران: امروزه صنایع فرهنگی خلاق در بسیاری از کشورها مورد توجه قرار گرفته‌اند و جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد برخی کشورها دارند. در این مقاله برخی از کشورهایی که با سیاست‌گذاری صحیح، در مدت زمان نسبتاً کمی توانسته‌اند صنایع خلاق و فرهنگی را به عنوان یکی از پیشران‌های اصلی رشد و توسعه اقتصادی خود قرار دهند مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این مقاله دارای دو بخش است که در بخش اول (بخش حاضر) تجربیات موفق صنایع خلاق در کشورهای کره جنوبی و آلمان مورد بررسی قرار می‌گیرد.

صنایع خلاق در کره جنوبی

‌وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی متعددی همچون وزارت علوم، ارتباطات و فناوری اطلاعات در اقتصاد پویای کره درگیر هستند که بر فناوری ارتباطات و اطلاعات، علوم و تکنولوژی نظارت می‌‏کنند. وزارت بازرگانی، صنعت و انرژی وظیفه نظارت بر سیاست‏‌های صنعتی، اداره کسب و کارهای کوچک و متوسط و اداره مالکیت معنوی را بر عهده دارد و وزارت فرهنگ، ورزش و گردشگری بر سیاست‌‏های فرهنگی نظارت می‏‌کند. با این حال، وزارت علوم، فناوری اطلاعات و ارتباطات و برنامه‌ریزی آتی نقشی کلیدی در هماهنگی سیاست‌های حوزه اقتصاد خلاق در بین وزارتخانه‌ها ایفا می‌کند. این وزارتخانه دارای بخش سیاست‌گذاری اقتصاد خلاق است که منحصراً به پشتیبانی امور اقتصاد خلاق می‌‏پردازد و از ۵ قسمت تشکیل شده است که عبارت‌اند از:

blueبخش برنامه‌ریزی اقتصاد خلاق
blueبنیاد اقتصاد خلاق
blueبخش برنامه‌ریزی همگرایی خلاق
blueبخش استراتژی رشد آتی
blueبخش ارتقای اقتصاد خلاق

شکل (۱) مشخصه‌های اقتصاد خلاق در کره جنوبی را نشان می‌دهد.

تجربیات موفق صنایع خلاق
شکل ۱: مشخصه‌های اقتصاد خلاق در کره جنوبی

شکل (۲) روند تجارت کالا و خدمات خلاق در کره جنوبی را برای بازه زمانی ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۴ نشان می‌دهد. چنانکه مشخص است، صادرات و واردات خدمات خلاق در کره جنوبی از سال ۲۰۱۰ پیوسته حالتی صعودی داشته است و در مقابل صادرات و واردات کالای خلاق در این کشور تقریباً ثابت بوده است.

تجربیات موفق صنایع خلاق
شکل ۲: روند تجارت کالا و خدمات خلاق در کره جنوبی

صنایع خلاق در آلمان

در حال حاضر، رهیافت‏‌های متفاوتی جهت حمایت از صنایع خلاق در آلمان به وجود آمده است. نخست آنکه، در برخی از شهرها و نواحی آلمان، به‌ ویژه در ایالت‌‏های فدرالی از ابتدا نوآوری‌های از پایین به بالا وجود داشته است. ایالت راین- وستفالن شمالی، نخستین ایالت آلمانی است که نوآوری‏‌ها در حوزه صنایع خلاق را ترویج داد و در سال ۱۹۹۲ نخستین گزارش خود را پیرامون این صنایع منتشر نمود. از آن زمان تاکنون این ایالت پیشتازی خود را در بسیاری از زیر بخش‏‌های صنایع خلاق حفظ کرده است. این نوع سیاست حمایتی همچنان پابرجا مانده و گسترش نیز یافته است. البته چنین حمایتی به ‌واسطه ابتکارات محلی و سیاست‏‌های دولت فدرالی صورت می‌‏پذیرد. به ‌عنوان نمونه این ایالت برنامه‌ای را با عنوان “Creative.NRW” با اهداف زیر اجرا می‌کند:

blueافزایش شبکه مشارکتی
blueتقویت همکاری با مؤسسات محلی
blueتقویت منطقه راین وستفالن شمالی در حوزه اقتصاد خلاق
blueتسهیل پیوندهای منطقه‌ای جهت دوری از تحرکات رقابت جویانه کارگران در مناطق مختلف
blueتوسعه آکادمی‌های نوپا و راه‌اندازی بازارها.

با این وجود هر ایالت فدرالی در آلمان سیاست یا نوآوری ویژه‌ای را پیرامون صنایع خلاق عرضه نموده است که موجب رقابت‏‌های بسیار مفصلی میان ذینفعان و سهام‌داران این مجموعه‏‌ها می‏‌گردد.

دولت فدرال آلمان پروژه صنایع خلاق را از سال ۲۰۰۷ کلید زد. اهداف اولیه‌ای که دولت برای اجرای این پروژه در نظر داشت بدین ترتیب بود:

orangeسرعت دادن به رشد صنایع خلاق و ایجاد رقابت میان بخش‌‏های مختلف آن
orangeرصد سالانه زیر بخش‌ها و ارائه آمارها و داده‌‏های قابل اعتماد
orangeتقویت شبکه‌‏ها بین زیر بخش‌ها در صنایع خلاق
orangeاطلاع دقیق از وضعیت بودجه‌بندی و میزان حمایت مالی از این حوزه
orangeتأیید کیفیت محصولات شرکت‌‏ها و مؤسسات پایه‌گذار در حوزه صنایع خلاق
orangeارائه تسهیلات مالی جدید و نیز تطبیق بودجه موجود با نیازهای شرکت‏‌های حوزه صنایع خلاق
orangeتسهیل دسترسی درست به سرمایه‌ای محدود
orangeبیمه اجتماعی برخی اقشار، به ‌ویژه هنرمندان

در سال ۲۰۱۳ وزارت اقتصاد و صنعت آلمان، نهادی را تحت عنوان «مرکز عالی اقتصاد خلاق و فرهنگ» تأسیس نمود تا تمامی اهداف فوق الذکر را پیگیری نماید.

با گسترش قانون حق نشر دیجیتال، در سال ۲۰۰۹ جهت حفظ تعادل بین نویسندگان و کاربران دستورالعملی برای ایجاد پایگاه داده آماری همگن در حوزه صنایع خلاق در ایالت‌‏های فدرال آلمان تهیه شد. این دستورالعمل برای ارزیابی اثرگذاری یک سیاست موفق در دوره میان‌مدت یا بلندمدت بسیار مهم و ضروری است.

آرنت و همکارانش در سال ۲۰۱۲، با تحلیل اقتصادی کلان و بر مبنای یک پیمایش تجربی از ۱۴۰۰ مؤسسه و بنگاه اقتصادی در بخش صنایع خلاق آلمان، دریافتند که عوامل کلیدی زیر تأثیر زیادی بر توسعه موفقیت‌آمیز صنایع خلاق آلمان داشته‌اند:

عوامل موفقیت در باب افزایش صلاحیت نیروهای فعال حوزه صنایع خلاق

blueبهره‌گیری از مشاوره در روند نوآوری، به ‌منظور غلبه بر الگوها و ساختارهای فکری موجود
blueاستفاده از تجربه مربوط به نوآوری‏‌های پنهان و اجتماعی
blueبرقراری ارتباطات بسیار زیاد و نیز استفاده از رسانه

عوامل موفقیت در ترکیب با مؤسسات و شرکت‌های دیگر بخش‌ها

orangeآگاهی دقیق از ظرفیت‏‌های بالقوه بازار کاربران
orangeآگاهی از وضعیت خود به ‌عنوان یک ارائه ‌دهنده خدمات
orangeایجاد هویت در محصولات و نزدیک ساختن محصول به گروه هدف
orangeاحترام متقابل میان شرکای تجاری

نتیجه‌گیری

در یک جمع‌بندی تطبیقی می‌توان نکات زیر را در رابطه با توسعه صنایع خلاق در کشورهای مورد مطالعه ذکر نمود:

برنامه عملیاتی اقتصاد خلاق در کره جنوبی یک چشم‌اندازی با عنوان «شناسایی عصر جدید مبتنی بر سعادتمندی برای مردم کره از طریق اقتصاد خلاق» به وجود آورده و در همین راستا، دولت کره جنوبی سه مجموعه هدف برای این کار تعریف کرده است:

blueایجاد بازارها و شغل‏‌های نو از طریق خلاقیت و نوآوری
blueتقویت نقش رهبری جهانی از طریق اقتصاد خلاق
blueخلق جامعه‌‏ای که در آن خلاقیت، امری محترم و مشهود است.

همچنین به منظور دستیابی به چشم‌انداز و اهداف تعیین شده، ۶ استراتژی را در این راه توسط دولت طراحی شده است که عبارت‌اند از:

blueپاداش مناسب برای خلاقیت و ایجاد یک اکوسیستم که خلق استارت‌آپ‏‌ها را تقویت می‌کند.
blueتقویت نقش سرمایه‌گذاری ریسک‌پذیر و مؤسسات کوچک و متوسط در اقتصاد خلاق و تقویت قابلیت‌های آنان برای ورود به بازار جهانی
blueایجاد موتورهای رشد برای پیشروی بازارها و صنایع جدید
blueپروش استعدادهای جهانی خلاق که روحیه افزایش چالش‌‏ها و تعقیب آرزوها را دارد
blueتقویت ظرفیت نوآوری علوم، فناوری و فناوری اطلاعات و ارتباطات که بنیان‌‏های اقتصاد خلاق را شکل می‌‏دهند
blueارتقا فرهنگ اقتصادی خلاق همراه با مردم کره جنوبی.

در مورد آلمان نیز بایستی گفت که نخستین گروه از عوامل موفقیت به ویژگی‏‌ها و ظرفیت‏‌های خاص فعالان در آن حوزه برمی‌‏گردد. به علاوه ساختارهای فضایی گوناگون بر مبنای شهرهای مختلف می‌‏تواند بر ساختارها و الگوهای فکری یکنواخت موجود غلبه نماید و مسیر نوآوری هموارتر گردد. صنایع خلاق در موقعیت‌‏های مختلف، هنگامی که در شبکه شرکت‏‌های تجاری یا مؤسسات علمی مختلف (که عمدتاً با عنوان پارک علم و فناوری شناخته می‌‏شود) قرار می‌گیرند، ظرفیت‏‌های خود را جهت نوآوری ارتقاء می‌‏بخشند؛ اما گروه دوم فاکتورهای موفقیت مربوط می‏‌شود به ساختارهای فضایی و کیفی مربوط می‌شود که بر مبنای تصمیمات حوزه برنامه‌ریزی شهری تعیین می‏‌گردد. مجاورت با مؤسسات و شرکت‌‏های دیگر حوزه‏‌های اقتصادی، بازارهای بالقوه کاربران و یا ارائه دهندگان خدمات که نوعاً همان پارک‌های علم و فناوری هستند می‌‏تواند موجبات افزایش تماس، تبادل و نیز همکاری میان آن‌ها در یک دوره طولانی گردد و در ادامه به جمع‌آوری اطلاعات بسیار دقیق از ظرفیت‏‌های کاربران و بازارها بیانجامد. این موضوع صنایع خلاق را به شناخت هرچه بیشتر خود به ‌عنوان یک فراهم‌کننده‌ خدمات سوق می‌دهد. لذا تعامل هر چه بیشتر با دیگران علاوه بر آنکه شبکه‌‏های ارتباطی را با دیگران ارتقا می‏‌بخشد، موجب شناخت دقیق‌تر خود نیز خواهد شد.